GIẢI PHẪU DÂY THẦN KINH MẶT (THẦN KINH SỌ NÃO VII)

Theo Snell, Richard S. Clinical Neuroanatomy, 7th Edition. Chapter 11 The Cranial Nerve Nuclei and Their Central Connections and Distribution. Lippincott Williams & Wilkins, 2010: 346-348

Biên dịch và hiệu đính MD. Đoàn Vũ Xuân Phúc

THẦN KINH MẶT

(THẦN KINH SỌ NÃO VII)

Thần kinh mặt là thần kinh cảm giác và vận động.

Các nhân thần kinh mặt

Thần kinh mặt có ba nhân: (1) nhân vận động chính, (2) các nhân đối giao cảm, và (3) nhân cảm giác.

Nhân vận động chính

Nhân vận động chính nằm sâu trong cấu tạo lưới của phần dưới cầu não (Hình 11-11). Phần nhân phân bố cho các cơ ở phần trên của mặt nhận các sợi vỏ nhân từ cả hai bán cầu não. Phần nhân phân bố cho các cơ ở phần dưới của mặt chỉ nhận các sợi vỏ nhân từ bán cầu não đối bên.

Những đường này giải thích sự chi phối chủ động các cơ mặt. Tuy nhiên, có những đường tự động khác, tách riêng và chi phối biểu hiện nét mặt đối với những thay đổi về mặt cảm xúc hoặc những thay đổi do bắt chước. Những đường này hình thành nên các phần của cấu tạo lưới (xem trang 307).

Các nhân đối giao cảm

Các nhân đối giao cảm nằm phía sau-ngoài nhân vận động chính. Bao gồm nhân bọt trên nhân lệ (Hình 11-11). Nhân bọt trên nhận các sợi hướng tâm từ hạ đồi qua đường tự chủ đi xuống. Nhân bó đơn độc cũng nhận tín hiệu liên quan đến cảm giác từ khoang miệng.

Nhân lệ nhận các sợi hướng tâm từ hạ đồi với các đáp ứng xúc cảm và từ các nhân cảm giác của thần kinh sinh ba với phản xạ tiết nước mắt thứ phát khi có kích thích giác mạc hoặc kết mạc.

Nhân cảm giác

Nhân cảm giác là phần trên của nhân bó đơn độc và nằm gần nhân vận động (Hình 11-11). Các cảm giác vị giác đi qua sợi trục của các tế bào thần kinh ngoại vi nằm ở hạch gối trên dây thần kinh sọ não VII. Trung tâm xử lý của các tế bào này nằm ở tế bào thần kinh trong nhân. Các sợi hướng tâm đi ngang qua mặt phẳng giữa rồi đi lên đến nhân bụng sau trong của đồi thị đối bên và một số nhân ở vùng hạ đồi. Từ đồi thị, các sợi trục của các tế bào vùng đồi thị qua bao trong và vành tia đến tận cùng ở vùng nhận cảm vị giác của vỏ não ở phần dưới của hồi sau trung tâm (Hình 11-11).

Hình 11-11 Các nhân thần kinh mặt và các tiếp nối trung ương của thần kinh mặt
Hình 11-11 Các nhân thần kinh mặt và các tiếp nối trung ương của thần kinh mặt

Đường đi của Thần Kinh Mặt

Thần kinh mặt bao gồm rễ vận động và rễ cảm giác. Các sợi của rễ vận động trước hết chạy ra sau quanh mặt trong nhân vận nhãn (nhân thần kinh VI) (Hình 11-11). Sau đó vòng quanh nhân này bên dưới lồi thần kinh mặt (colliculus facialis) ở sàn não thất bốn và, cuối cùng, đi ra trước thoát ra khỏi thân não (Hình 11-11).

Rễ cảm giác (thần kinh trung gian/thần kinh trung gian Wrisberg/thần kinh VII phụ) được hình thành bởi sự tập trung các tế bào đơn cực nằm ở hạch gối. Nó cũng chứa các sợi đối giao cảm trước hạch ly tâm  từ các nhân đối giao cảm.

Hai rễ của thần kinh mặt xuất ra khỏi mặt trước của não giữa cầu não (pons) và hành não (medulla oblongata). Chúng đi ra phía ngoài ở hố sọ sau cùng với thần kinh tiền đình ốc tai và vào lỗ ống tai trong (internal acoustic meatus) ở phần đá (petrous) của xương thái dương. Ở đáy lỗ ống tai trong, thần kinh mặt đi vào ống thần kinh mặt (facial canal) và chạy ra phía ngoài qua tai trong. Trước khi đến thành trong của hòm nhĩ (tympanic cavity) thần kinh mặt tách ra để hình thành nên hạch gối cảm giác (Hình 11-12) và quặt ra sau trên chỗ lồi. Ở thành sau của hòm nhĩ, thần kinh mặt đi xuống dưới ở mặt trong lỗ hang chũm, xuống phía sau mỏm tháp (pyramid) và thoát ra ngoài ở lỗ trâm chũm (stylomastoid foramen).

Phân Bố Của Thần Kinh Mặt

Nhân vận động phân bố cho các cơ biểu hiện nét mặt (các cơ bám da mặt), các cơ tai, cơ bàn đạp (stapedius), bụng sau của cơ nhị thân (posterior belly of the digastric) và cơ trâm móng (stylohyoid) và cơ bám da cổ (platysma) (Hình 11-12).

Nhân bọt trên phân bố cho các tuyến nước bọt dưới hàm và dưới lưỡi và các tuyến mũi và vòm miệng. Nhân lệ phân bố cho tuyến lệ.

Nhân cảm giác nhận các sợi vị giác ở 2/3 trước lưỡi, sàn miệng và vòm miệng.

Hình 11-12 A: Sự phân bố của thần kinh mặt.
Hình 11-12 A: Sự phân bố của thần kinh mặt.

 

Hình 11-12 B: Các nhánh thần kinh mặt bên trong phần đá của xương thái xương; các đường màu đen biểu thị các sợi vị giác. Thần kinh lưỡi hầu cũng được thể hiện.
Hình 11-12 B: Các nhánh thần kinh mặt bên trong phần đá của xương thái xương; các đường màu đen biểu thị các sợi vị giác. Thần kinh lưỡi hầu cũng được thể hiện.

Hình ảnh tham khảo thêm

(click vào để xem ảnh gốc với độ phân giải cao)

Frank H. Netter. Atlas of Human Anatomy, 6th Edition. Saunders, an imprint of Elsevier Inc, 2014: 24,25, 124

Thần kinh mặt (CN VII): Sơ đồ
Thần kinh mặt (CN VII): Sơ đồ
Các nhánh thần kinh mặt và tuyến mang tai
Các nhánh thần kinh mặt và tuyến mang tai
Các cơ biểu hiện nét mặt
Các cơ biểu hiện nét mặt

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s