CHỨNG TRẠNG BỆNH CAN

CHỨNG TRẠNG BỆNH CAN

 


1.ĐAU SƯỜN

Đau sườn là một chứng trạng thường gặp ở bệnh Can.  Có rất nhiều chứng bệnh đều căn cứ vào đau sườn để  chẩn đoán Can bệnh hoặc có liên quan tới tạng Can.  Nhưng đau sườn không phải chỉ là bệnh của Can, các  loại phong hàn, đàm ẩm đều có thể xuất hiện chứng  này nhưng có điều là bệnh Can thấy chứng này nhiều  hơn.

Vì mạch của Can phân bố ở sườn, tất cả ngoại tà, thất  tình tổn thương Can, khí trệ ứ đọng đều có thể dẫn đến  đau sườn.

Cho nên sách Cổ kim y giám viết: “Chứng đau sườn là  bệnh của Quyết âm Can kinh“.

Bệnh Can xuất hiện đau sườn chủ yếu là vì khí uất (Can  khí uất kết), thường do tâm tình ưu uất hoặc lo toan  chưa giải quyết, hoặc tính tình nóng nảy hay cáu giận  làm cho Can khí không được điều đạt, đường lạc bị  nghẽn trệ. Cho nên trước khi có cơn đau thường có  cảm giác trướng đầy, lúc đau lúc ngừng, dần dần nặng  hơn.

Điều trị nói chung không ngoài phép sơ can lý khí.

Đau kéo dài thì ảnh hưởng tới huyết phận, huyết ứ do  khí trệ, đau như kim châm hoặc có cảm giác nóng rát,  điều trị nên sơ Can lý khí kiêm hoạt huyết, thanh huyết.

Nói chung đau sườn phần nhiều thuộc Thực chứng, Hư  chứng rất ít.

Bệnh Can đau sườn, bất luận thực chứng hay hư  chứng, rất dễ dẫn đến chứng trạng Tỳ Vị như kém ăn,  buồn nôn, trướng bụng, trung tiện.. bởi vì Thực thì Mộc vượng khắc Thổ, Hư thì Mộc không sơ Thổ đều có thể  ảnh hưởng đến công năng tiêu hóa của Tỳ Vị.

2.SƯỜN TRƯỚNG

3.ĐAU THIẾU PHÚC (ĐAU BỤNG DƯỚI)

Thiếu phúc thuộc kinh Can, khí trệ ứ động đều gây nên  đau, hơn nữa thường do đau sườn mà lan tỏa. Sách Nội  kinh nói: “Can mắc bệnh, đau dưới hai bên sườn lan tỏa  tới thiếu phúc, khiến người bệnh hay giận”.

Vì khí trệ đa số đau nhiều mà kiêm trướng, vì ứ huyết  ngưng trệ thì co rút đau như thắt, nguyên tắc điều trị cũng  như chữa đau sườn.

Chứng thống kinh trong phụ khoa rất hay gặp chứng này,  nói chung trước khi hành kinh đau bụng cũng đều trướng  đau thiếu phúc, thậm chí đau lan tỏa tới sườn, bầu vú  trướng đau, điều trị chủ yếu phải sơ Can.

4.PHÚC TRƯỚNG

Bệnh Can trướng bụng cũng ngã về thiếu phúc, lúc nhẹ lúc  nặng, gặp nhiều ở chứng Can khí. Nếu chẩn đoán chính  xác là bệnh Can mà bụng đầy và trướng thì phần nhiều có  kiêm chứng trạng Trường Vị, sau khi ăn vào thì trướng  tăng, sôi bụng hoặc trung tiện nhiều, dễ phân biệt.

Điều trị nên sơ Can lý khí, kiện Tỳ hòa Vị

5.HUYỄN VẬNG

Chóng mặt hoa mắt là một chứng chủ yếu do Can huyết  bất túc, Can dương can phong quấy rối lên trên.

Cũng có trường hợp nặng về Can nhiệt dẫn đến Can  dương quấy rối lên trên, có thêm chứng đau trướng hai  bên Thái dương.

Phàm chữa chứng này không được xa rời các thuốc  dưỡng huyết, tiềm dương, thanh nhiệt, hơn nữa thuốc  dưỡng huyết nên chọn dùng các thuốc nhu nhuận, nếu  không thì trái lại khấy động Can dương, khi cần thiết cũng  phải tư bổ Thận âm.

6.HAY GIẬN

7.VEN LƯỠI ĐỎ, NỔI GAI, TÍM TÁI

Ven lưỡi thuộc Can, ven lưỡi đỏ là Can nhiệt, đỏ mà có  gai là Can hỏa, cũng có trường hợp sắc tím tái, nhỏ như  đầu kim hoặc như mảng ban đó là bên trong có huyết ứ,  đa số thường kèm chứng sườn trướng đau.

8.MẠCH HUYỀN

Mạch Huyền là mạch chủ yếu của  tạng Can, cần chia  ra mạch bình thường, mạch bệnh lý và mạch chết.  Không phải cứ thấy mạch Huyền đã là Can bệnh, tức là  bệnh Can cũng phải phân biệt nặng nhẹ.

Hình tượng mạch Huyền chủ yếu là cứng mà có lực,  biểu hiện đặc biệt là sóng mạch dưới ngón tay cảm  thấy sắc nhọn như ấn vào sợi dây thép, hoàn toàn  không nhu ḥa. Có khi cũng xuất hiện với cả mạch  Hoạt, về đại thể tuy là hoạt lợi nhưng sờ tay vào cuối  cùng cũng có cảm giác sắc nhọn căng cứng. Nếu so  sánh với loại giống nhau như mạch Khẩn thì mạch Khẩn  có lực mà đôi bên trái phải như dây đàn, như vuốt tay  lên dây thừng chứ không có hiện tượng sắc nhọn, đây  là điểm khác biệt rất lớn.

Bệnh Can khí ở thời kỳ nghiêm trọng cũng đồng thời  xuất hiện hai mạch Huyền Khẩn, đặc điểm ở chỗ mạch  động ở ba bộ Thốn Quan Xích cứng rắn, thẳng đuột từ  trên xuống dưới. Giả sử tại hiện tượng này mà ấn tay  vào thấy vô lực thì gọi là mạch Cách, hoặc có hiện  tượng Trầm mà không Phù th́ gọi là mạch Lao.

Qua mạch Huyền để chẩn đoán bệnh Can, cần chú ý  tới kiêm mạch, nếu Huyền Tế là Can huyết hư, Huyền  Trì là Can hàn, Huyền sác là hỏa thịnh… lại cần chú ý  tới bộ vị như tả quan thuộc Can, nói chung bệnh Can đa  số thấy tả quan có mạch Huyền.

Giả sử tả thốn thấy Huyền Hoạt đới Sác, đó là Can hỏa  dẫn động Tâm hỏa, triệu chứng thường gặp là tâm  phiền mất ngủ.

Hữu quan chỉ thấy một mạch Huyền là mộc tà khắc  thổ, chứng thường gặp là đau bụng ỉa chảy.

Lại như bệnh Can dẫn đến bụng đầy trướng to, mạch  hai tay đều Huyền hoặc bên hữu thịnh hơn bên tả, đến  giai đoạn hôn mê chuyển thành Phù Đại Huyền Khẩn  mà Sác, Thốn thịnh hơn Xích, trọng án vô lực.

Mạch Huyền tất cả đều không phải là Can bệnh và Can  bệnh cũng không hẳn thấy mạch Huyền. Khi thấy mạch  Huyền nên phân biệt chứng hậu giống nhau, đó là điều  mười phần trọng yếu.

9.MẶT XANH

Xanh là sắc của Can, bệnh ở Can mạn tính kéo dài, trước  trán có sắc xanh lờ mờ, hoặc sắc xanh vàng, sắc đó rất  trệ tối. Trẻ me cấp kinh phong do nhiệt gây nên, bộ mặt đa  số có gân màu xanh. Nếu mạn kinh phong do Can vượng  Tỳ hư th́ biểu hiện sắc xanh nhợt.

10.CO GIẬT

Là một chứng trạng của Can phong. Vì âm huyết rất suy  không nuôi dưỡng được gân mạch đến nỗi chân tay co  cứng hoặc máy động.

11.HÌNH THỂ LƯỠI RẮN, MỀM, RÚN NGẮN, RUN RẨY

12.HOÀNG ĐẢN

13.NANG SÚC

Nang súc là teo bộ phận sinh dục

là hiện tượng tinh khí ở tạng Can cạn kiệt, thường xuất  hiện cùng lúc với chứng rụt lưỡi. Vì mạch của Can bên  dưới vòng quanh âm khí, bên trên chằng vào gốc lưỡi, tinh  khí tuyệt th́ kinh mạch co rút mà sinh bệnh.

14.SÁN KHÍ

Đường mạch của Can đi vòng quanh bộ phận itềâm,  thường do khí trệ mà cao hoàng trướng đau và as xuống,  gọi là Sán khí.

Trương Cảnh Nhạc nói: Chữa Sán trước tiên phải chữa  khí, tức là chỉ biện pháp sơ lợi Can khí.

Nhưng có khi do hàn mà âm nang không ấm, có khi kiêm  nhiệt mà tiểu tiện sẻn đỏ, có khi kiêm thấp mà sưng nặng  tê dại, cho đến khi bất túc, đi nhiều, đứng nhiều, quá mệt  nhọc th́ bệnh phát ngay, cần chiếu cố cả đôi bên.

15.MAI HẠCH KHÍ

Cảm thấy trong họng như có vật vướng mắc, khạc không  ra, nuốt không vào, cũng không trở ngại đến việc ăn uống,  cá biệt thêm chứng ngực khó chịu, đoản hơi gọi là Mai  hạch khí.

Nguyên nhân phần nhiều do Can khí không thư sướng ảnh  hưởng đến Vị khí, khí trệ đàm ngưng đọng

Điều trị nên dùng thuốc thơm tho khai uất, chữa cả Tỳ Vị

One thought on “CHỨNG TRẠNG BỆNH CAN

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s